[{"data":1,"prerenderedAt":444},["ShallowReactive",2],{"page-tr-turler":3},{"_path":4,"_dir":5,"_draft":6,"_partial":6,"_locale":7,"title":8,"description":9,"translationKey":10,"body":11,"_type":438,"_id":439,"_source":440,"_file":441,"_stem":442,"_extension":443},"\u002Ftr\u002Fturler","tr",false,"","Tek bir çiğdem, birçok köken","Safran yalnızca Crocus sativus'tan gelir. Akrabaları, onunla karıştırılan zehirli bir çiçek, ve aynı bitkinin dünyanın farklı yerlerindeki safranları.","species",{"type":12,"children":13,"toc":430},"root",[14,23,37,42,48,60,65,202,207,213,228,233,282,287,293,298,375,381,386],{"type":15,"tag":16,"props":17,"children":19},"element","h2",{"id":18},"crocus-sativus-safranın-tek-kaynağı",[20],{"type":21,"value":22},"text","Crocus sativus: safranın tek kaynağı",{"type":15,"tag":24,"props":25,"children":26},"p",{},[27,29,35],{"type":21,"value":28},"Dünyadaki bütün safran tek bir türden gelir: süsengiller ailesinden ",{"type":15,"tag":30,"props":31,"children":32},"strong",{},[33],{"type":21,"value":34},"Crocus sativus",{"type":21,"value":36},", safran çiğdemi. Bu çiğdem kısırdır. Her hücresinde kromozomların üç takımını taşır (triploittir), bu yüzden tohum bağlamaz ve yalnızca soğanıyla çoğalır.",{"type":15,"tag":24,"props":38,"children":39},{},[40],{"type":21,"value":41},"Bunun sonucu şaşırtıcıdır: İran'daki, İspanya'daki, Keşmir'deki ve Safranbolu'daki safran çiğdemleri genetik olarak neredeyse aynıdır. Hepsi binlerce yıl önce insan eliyle seçilip soğandan soğana taşınan tek bir bitkinin kopyalarıdır. Safranlar arasındaki fark türden değil; toprak, iklim, hasat ve kurutma ustalığından gelir.",{"type":15,"tag":16,"props":43,"children":45},{"id":44},"yabani-ata-ve-yakın-akrabalar",[46],{"type":21,"value":47},"Yabani ata ve yakın akrabalar",{"type":15,"tag":24,"props":49,"children":50},{},[51,53,58],{"type":21,"value":52},"Safran çiğdeminin yabani atası, Yunanistan'da ve Ege adalarında yetişen ",{"type":15,"tag":30,"props":54,"children":55},{},[56],{"type":21,"value":57},"Crocus cartwrightianus",{"type":21,"value":59},"'tur. Genetik çalışmalar, safran çiğdeminin bu türden, Tunç Çağı'nda Ege çevresinde ortaya çıktığını gösteriyor.",{"type":15,"tag":24,"props":61,"children":62},{},[63],{"type":21,"value":64},"Sonbaharda açan ve uzun kırmızı tepecikler taşıyan başka akrabalar da vardır:",{"type":15,"tag":66,"props":67,"children":68},"table",{},[69,92],{"type":15,"tag":70,"props":71,"children":72},"thead",{},[73],{"type":15,"tag":5,"props":74,"children":75},{},[76,82,87],{"type":15,"tag":77,"props":78,"children":79},"th",{},[80],{"type":21,"value":81},"Tür",{"type":15,"tag":77,"props":83,"children":84},{},[85],{"type":21,"value":86},"Yayılış",{"type":15,"tag":77,"props":88,"children":89},{},[90],{"type":21,"value":91},"Not",{"type":15,"tag":93,"props":94,"children":95},"tbody",{},[96,118,139,160,181],{"type":15,"tag":5,"props":97,"children":98},{},[99,108,113],{"type":15,"tag":100,"props":101,"children":102},"td",{},[103],{"type":15,"tag":104,"props":105,"children":106},"em",{},[107],{"type":21,"value":57},{"type":15,"tag":100,"props":109,"children":110},{},[111],{"type":21,"value":112},"Yunanistan, Ege adaları",{"type":15,"tag":100,"props":114,"children":115},{},[116],{"type":21,"value":117},"Safranın yabani atası",{"type":15,"tag":5,"props":119,"children":120},{},[121,129,134],{"type":15,"tag":100,"props":122,"children":123},{},[124],{"type":15,"tag":104,"props":125,"children":126},{},[127],{"type":21,"value":128},"Crocus thomasii",{"type":15,"tag":100,"props":130,"children":131},{},[132],{"type":21,"value":133},"İtalya, Balkanlar",{"type":15,"tag":100,"props":135,"children":136},{},[137],{"type":21,"value":138},"Kısa, açık renkli tepecikler",{"type":15,"tag":5,"props":140,"children":141},{},[142,150,155],{"type":15,"tag":100,"props":143,"children":144},{},[145],{"type":15,"tag":104,"props":146,"children":147},{},[148],{"type":21,"value":149},"Crocus pallasii",{"type":15,"tag":100,"props":151,"children":152},{},[153],{"type":21,"value":154},"Balkanlar, Anadolu",{"type":15,"tag":100,"props":156,"children":157},{},[158],{"type":21,"value":159},"Sonbaharda açar, tepecikleri zayıftır",{"type":15,"tag":5,"props":161,"children":162},{},[163,171,176],{"type":15,"tag":100,"props":164,"children":165},{},[166],{"type":15,"tag":104,"props":167,"children":168},{},[169],{"type":21,"value":170},"Crocus oreocreticus",{"type":15,"tag":100,"props":172,"children":173},{},[174],{"type":21,"value":175},"Girit dağları",{"type":15,"tag":100,"props":177,"children":178},{},[179],{"type":21,"value":180},"Sonbaharda açar",{"type":15,"tag":5,"props":182,"children":183},{},[184,192,197],{"type":15,"tag":100,"props":185,"children":186},{},[187],{"type":15,"tag":104,"props":188,"children":189},{},[190],{"type":21,"value":191},"Crocus hadriaticus",{"type":15,"tag":100,"props":193,"children":194},{},[195],{"type":21,"value":196},"Yunanistan",{"type":15,"tag":100,"props":198,"children":199},{},[200],{"type":21,"value":201},"Çoğunlukla beyaz çiçekli",{"type":15,"tag":24,"props":203,"children":204},{},[205],{"type":21,"value":206},"Bu türlerin tepecikleri küçük ve zayıftır; hiçbiri ticari safran vermez. Türkiye, çiğdem türleri bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir. Ancak ilkbaharda dağ yamaçlarında açan çiğdemlerin çoğunun safranla bir ilgisi yoktur.",{"type":15,"tag":16,"props":208,"children":210},{"id":209},"güz-çiğdemi-safran-sanılan-zehir",[211],{"type":21,"value":212},"Güz çiğdemi: safran sanılan zehir",{"type":15,"tag":214,"props":215,"children":217},"callout",{"type":216},"warning",[218],{"type":15,"tag":24,"props":219,"children":220},{},[221,226],{"type":15,"tag":30,"props":222,"children":223},{},[224],{"type":21,"value":225},"Güz çiğdemi (Colchicum) zehirlidir.",{"type":21,"value":227}," Sonbaharda açan, mor ve safran çiğdemine çok benzeyen bu çiçek başka bir aileye aittir ve kolşisin içerir. Yabani olarak toplanan \"safran\" ciddi zehirlenmelere yol açabilir.",{"type":15,"tag":24,"props":229,"children":230},{},[231],{"type":21,"value":232},"İkisini ayırmanın yolları:",{"type":15,"tag":234,"props":235,"children":236},"ul",{},[237,262,272],{"type":15,"tag":238,"props":239,"children":240},"li",{},[241,246,248,253,255,260],{"type":15,"tag":30,"props":242,"children":243},{},[244],{"type":21,"value":245},"Erkek organlar:",{"type":21,"value":247}," Safran çiğdeminde ",{"type":15,"tag":30,"props":249,"children":250},{},[251],{"type":21,"value":252},"üç",{"type":21,"value":254}," sarı başçık vardır, güz çiğdeminde ",{"type":15,"tag":30,"props":256,"children":257},{},[258],{"type":21,"value":259},"altı",{"type":21,"value":261},".",{"type":15,"tag":238,"props":263,"children":264},{},[265,270],{"type":15,"tag":30,"props":266,"children":267},{},[268],{"type":21,"value":269},"Tepecikler:",{"type":21,"value":271}," Safran çiğdeminin tepecikleri kalın, koyu kırmızı ve çiçekten dışarı sarkacak kadar uzundur. Güz çiğdeminde ince ve açık renklidir.",{"type":15,"tag":238,"props":273,"children":274},{},[275,280],{"type":15,"tag":30,"props":276,"children":277},{},[278],{"type":21,"value":279},"Yapraklar:",{"type":21,"value":281}," Safran çiğdemi yapraklarını çiçekle birlikte ya da hemen ardından çıkarır. Güz çiğdemi sonbaharda yapraksız açar; geniş yaprakları ilkbaharda gelir.",{"type":15,"tag":24,"props":283,"children":284},{},[285],{"type":21,"value":286},"Emin olmadığınız bir çiçekten asla safran toplamayın.",{"type":15,"tag":16,"props":288,"children":290},{"id":289},"aynı-bitki-farklı-topraklar",[291],{"type":21,"value":292},"Aynı bitki, farklı topraklar",{"type":15,"tag":24,"props":294,"children":295},{},[296],{"type":21,"value":297},"Safran çiğdemi tek bir tür olduğu için, safranları ayıran şey yetiştiği yerdir. Başlıca üretim bölgeleri:",{"type":15,"tag":234,"props":299,"children":300},{},[301,311,328,345,355,365],{"type":15,"tag":238,"props":302,"children":303},{},[304,309],{"type":15,"tag":30,"props":305,"children":306},{},[307],{"type":21,"value":308},"İran:",{"type":21,"value":310}," Dünya üretiminin açık ara en büyük bölümü İran'dan, özellikle Horasan bölgesinden gelir.",{"type":15,"tag":238,"props":312,"children":313},{},[314,319,321,326],{"type":15,"tag":30,"props":315,"children":316},{},[317],{"type":21,"value":318},"İspanya:",{"type":21,"value":320}," La Mancha safranı (",{"type":15,"tag":104,"props":322,"children":323},{},[324],{"type":21,"value":325},"Azafrán de La Mancha",{"type":21,"value":327},") Avrupa Birliği'nde korumalı menşe adıyla tescillidir.",{"type":15,"tag":238,"props":329,"children":330},{},[331,336,338,343],{"type":15,"tag":30,"props":332,"children":333},{},[334],{"type":21,"value":335},"Yunanistan:",{"type":21,"value":337}," Kozani'de yetişen ",{"type":15,"tag":104,"props":339,"children":340},{},[341],{"type":21,"value":342},"Krokos Kozanis",{"type":21,"value":344}," de korumalı menşe adına sahiptir.",{"type":15,"tag":238,"props":346,"children":347},{},[348,353],{"type":15,"tag":30,"props":349,"children":350},{},[351],{"type":21,"value":352},"Keşmir:",{"type":21,"value":354}," Pampore çevresinde yetişen safran, koyu rengiyle tanınır.",{"type":15,"tag":238,"props":356,"children":357},{},[358,363],{"type":15,"tag":30,"props":359,"children":360},{},[361],{"type":21,"value":362},"Afganistan ve Fas:",{"type":21,"value":364}," Herat ve Taliouine çevresinde üretim son yıllarda büyüdü.",{"type":15,"tag":238,"props":366,"children":367},{},[368,373],{"type":15,"tag":30,"props":369,"children":370},{},[371],{"type":21,"value":372},"Türkiye:",{"type":21,"value":374}," Safranbolu, adını safrandan alır. İlçede safran yetiştiriciliği bugün de sürüyor, ama üretim küçüktür.",{"type":15,"tag":16,"props":376,"children":378},{"id":377},"gerçek-safranı-tanımak",[379],{"type":21,"value":380},"Gerçek safranı tanımak",{"type":15,"tag":24,"props":382,"children":383},{},[384],{"type":21,"value":385},"Safran dünyanın en çok taklit edilen baharatlarından biridir. Birkaç basit kural işe yarar:",{"type":15,"tag":387,"props":388,"children":389},"ol",{},[390,400,410,420],{"type":15,"tag":238,"props":391,"children":392},{},[393,398],{"type":15,"tag":30,"props":394,"children":395},{},[396],{"type":21,"value":397},"İplik alın, toz değil.",{"type":21,"value":399}," Toz safranın içine zerdeçal, kırmızı biber ya da boya karıştırmak kolaydır.",{"type":15,"tag":238,"props":401,"children":402},{},[403,408],{"type":15,"tag":30,"props":404,"children":405},{},[406],{"type":21,"value":407},"İpliğe bakın.",{"type":21,"value":409}," Gerçek tepecik bir ucunda genişleyen, borazan biçimli, koyu kırmızı bir ipliktir. Düz, yassı, turuncu-sarı parçalar çoğunlukla aspir (yalancı safran) çiçeğidir.",{"type":15,"tag":238,"props":411,"children":412},{},[413,418],{"type":15,"tag":30,"props":414,"children":415},{},[416],{"type":21,"value":417},"Suya bırakın.",{"type":21,"value":419}," Gerçek safran sıcak suya rengini yavaş yavaş, altın sarısı olarak verir ve iplik kırmızı kalır. Suyu hemen kırmızıya boyayan ya da kendisi beyazlaşan iplik boyanmıştır.",{"type":15,"tag":238,"props":421,"children":422},{},[423,428],{"type":15,"tag":30,"props":424,"children":425},{},[426],{"type":21,"value":427},"Fiyata bakın.",{"type":21,"value":429}," Gerçek safran pahalıdır, çünkü her gramı yaklaşık 150 çiçeğin elle ayıklanmasıyla elde edilir. Çok ucuz safran gerçek değildir.",{"title":7,"searchDepth":431,"depth":431,"links":432},2,[433,434,435,436,437],{"id":18,"depth":431,"text":22},{"id":44,"depth":431,"text":47},{"id":209,"depth":431,"text":212},{"id":289,"depth":431,"text":292},{"id":377,"depth":431,"text":380},"markdown","content:tr:turler.md","content","tr\u002Fturler.md","tr\u002Fturler","md",1791057222980]